Ölü Stok Nasıl Eritilir? Zarar Etmeden Stok Temizleme

Ölü stok, depoda bekleyen ve öngörülebilir bir sürede satılma ihtimali düşük olan ürünlerdir. Her e-ticaret işletmesinde bir miktar ölü stok oluşur: yanlış tahmin edilen bir sezon, tutmayan bir renk, rakibin çok daha ucuza girdiği bir ürün. Sorun ölü stoğun var olması değil, fark edilmeden büyümesidir. Bu yazıda ölü stoğu nasıl tespit edeceğinizi ve zararı büyütmeden nasıl eriteceğinizi anlatıyoruz.

Ölü stok nasıl tespit edilir?

Ölü stok tanımı işletmeden işletmeye değişir, ama ölçülebilir olmalıdır. Pratik bir tanım: son 90 günde satışı olmayan veya mevcut satış hızıyla stoğun bitmesi 180 günden uzun sürecek ürünler. Sezonluk ürünlerde bu süreyi sezonun bitişine göre belirleyin.

1. Ürün bazında mevcut stok adedini ve son 90 günlük satış adedini yan yana listeleyin.
2. Her ürün için "stok / günlük ortalama satış" ile kaç günlük stok kaldığını hesaplayın.
3. Eşiğinizi aşan ürünleri maliyet değerine göre büyükten küçüğe sıralayın.
4. Listenin en üstündeki ürünler, nakdin en çok bağlandığı yerdir; işe oradan başlayın.

Stok ve satış verisini düzenli tutuyorsanız bu liste birkaç dakikada çıkar. Daha geniş çerçeve için stok devir hızı yazımıza bakabilirsiniz.

Ölü stoğun gerçek maliyeti nedir?

Ölü stoğun maliyeti yalnızca ödenmiş alış fiyatı değildir. Depoda beklediği her ay şu maliyetleri üretir:

• Bağlı sermaye: Bu para başka bir üründe dönseydi kazanacağınız kâr.
• Depolama: Raf alanı, kira payı, sayım ve düzenleme emeği.
• Değer kaybı: Moda, teknoloji veya sezonluk ürünler her ay biraz daha az eder.
• Fiyat erozyonu: Enflasyonist ortamda TL bazında bekleyen stok, yerine koyma maliyetinin altında kalabilir; ancak talep yoksa bu teorik değer de anlam taşımaz.

Taban fiyat nasıl hesaplanır?

Ölü stok için taban fiyat, ürünü satmanın size ek nakit kaybı yaşatmadığı en düşük fiyattır. Yani satıştan sonra eline geçen tutar sıfırın altına inmemelidir. Alış maliyeti bu hesaba girmez, çünkü o para zaten harcanmıştır; sadece satış anında oluşan değişken giderler hesaba katılır.

Örnek

Rakamlar örnektir. Alış maliyeti 250 TL olan bir ürün, normalde KDV dahil 600 TL'ye satılıyor ama altı aydır satmıyor. Komisyon yüzde 18, kargo 55 TL, paketleme 7 TL.

Yüzde 30 indirimle ürün alış maliyetinin 25 TL altında satılıyor ama depodaki 250 TL'lik ürün 225 TL nakde dönüşüyor. Ürün bir yıl daha beklerse muhtemelen çok daha düşük fiyata gidecek. Karar, alış maliyetine değil bu karşılaştırmaya göre verilmelidir. İndirim oranlarını hızlı denemek için indirim oranı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Ölü stok hangi yöntemlerle eritilir?

Yöntemleri, en az kayıplıdan en çok kayıplıya doğru sıralamak mantıklıdır. Her birini belirli bir süre deneyin, sonuç alamazsanız bir sonrakine geçin.

1. Listeyi canlandırın: Bazen ürün kötü değildir, sayfası kötüdür. Yeni görseller, daha iyi başlık ve açıklama, doğru kategori ve anahtar kelimeler satışı yeniden başlatabilir.
2. Rakip fiyatını kontrol edin: Ürün aniden durduysa aynı veya benzer ürünü çok daha ucuza satan yeni bir rakip çıkmış olabilir. Fiyat konumunuzu görmeden indirim oranı seçmeyin.
3. Paket ürün yapın: Ölü stoğu iyi satan bir ürünle set halinde sunmak, ürünü tek başına indirimden daha az değer kaybıyla eritebilir.
4. Kademeli indirim uygulayın: Yüzde 15 ile başlayın, iki hafta bekleyin, ardından yüzde 25 ve yüzde 35'e geçin. Tek seferde dip fiyata inmek, belki daha yüksek fiyattan alacak müşteriyi kaçırır.
5. Pazaryeri kampanyalarına katılın: Kampanya trafiği, normalde görünmeyen ürünlere de satış getirebilir. Kampanya şartlarını taban fiyatınızla karşılaştırın; ayrıntılar için pazaryeri kampanya yönetimi sayfasına bakın.
6. Farklı kanal deneyin: Bir pazaryerinde satmayan ürün başka bir pazaryerinde, sosyal medyada veya outlet tarzı kanallarda alıcı bulabilir.
7. Toptan veya tedarikçiye iade: Toplu alıcılara, indirim mağazalarına veya iade anlaşmanız varsa tedarikçiye toplu satış en hızlı nakit dönüşüdür.
8. Bağış veya imha: Son çare olarak değerlendirilir. Bağış ve imhanın muhasebe ve vergi tarafında belgelendirme gereklilikleri vardır; adım atmadan önce mali müşavirinize danışın.

Ölü stok nasıl önlenir?

Eritmek, önlemekten her zaman daha pahalıdır. Önleme için birkaç basit alışkanlık yeterlidir:

• Yeni ürünü küçük partiyle test edin: İlk siparişi talebi görene kadar sınırlı tutun.
• Varyantları sadeleştirin: Her rengi ve bedeni eşit miktarda almak yerine geçmiş satış dağılımına göre sipariş verin.
• Aylık ölü stok raporu çıkarın: 60 günü geçen ürünleri erken listeye alın; 180 güne kadar beklemeyin.
• Talep tahmini yapın: Sezon ve kampanya takvimine göre sipariş miktarı belirleyin. Yöntem için e-ticaret talep tahmini sayfasına göz atın.

Sık yapılan hatalar

• Alış maliyetinin altına inmemekte ısrar etmek: Batık maliyete bağlı kalmak, ürünün daha da değersizleşmesine yol açar.
• Tek seferde dip fiyata inmek: Kademeli indirim, ödeme isteği yüksek müşterilere önce satma fırsatı verir.
• Kargo ve komisyonu unutmak: Ucuz ürünlerde sabit kargo maliyeti indirimli satışı ek zarara çevirebilir. Taban fiyatı mutlaka hesaplayın.
• Ölü stok indirimini tüm mağazaya yaymak: Sürekli indirim algısı, iyi satan ürünlerin fiyat algısını da zayıflatır. İndirimi ürünle sınırlı tutun.
• Nedeni araştırmamak: Ürünün neden satmadığını anlamadan aynı hatayla yeni stok almak döngüyü tekrarlar.

Özet

Ölü stok, belirli bir süre boyunca satılmayan ve nakdi bağlayan üründür. Önce ölçülebilir bir eşikle tespit edin, ardından alış maliyetini değil, bugün elde edebileceğiniz nakdi esas alarak karar verin. Taban fiyatı hesaplayın; liste iyileştirme, paketleme, kademeli indirim, kampanya ve kanal değiştirme gibi yöntemleri sırayla deneyin. En önemlisi, yeni ürünleri küçük partilerle test ederek ölü stoğun oluşmasını baştan sınırlayın.